f. –ioù, –où
I.
(1) Miche (de pain).
●(12--) Cqlé f° 60r° [143]. De terra que dicitur Berhal, minot frumenti et tres numni pro carne, minot brac, guastell, non quolibet anno, sed secundo anno, et dimidium multonis ; ad Pascha, torth panis cum ovis suis ; ad Natale Domini, iterum torth panis cum duabus gallinis. tr. « tourte (de pain) ». ●(1499) Ca 199a. Torz. g. tourte.
●(1659) SCger 119b. tourte, tr. «torz.» ●175a. torz, tr. «tourte.» ●(1732) GReg 933a. Tourte de pain, grosse miche de pain de ménage, tr. «Torz. p. torzyou. torz vara. p. torzyou bara. Van[netois] torh. p. torhéü.» ●Tourte de pain de seigle, tr. «Un dorz vara ségal.»
●(1857) CBF 70-71. Danvez ped torz a vezo ? Pemp torz vara segal, tr. «Matière à combien de tourtes y aura-t-il ? Il y aura pour cinq tourtes de pains de seigle.»
●(1907) PERS 102. an dorz vara guen. ●143. dek torz vara a zaou lur var-n-ugent. ●(1911) BUAZperrot 568. n'oa en ti nemet eun dorz vara.
►[en apposition] Bara torzh.
●(1878) EKG II 13. n'hor boe da zibri nemet bara torz.
(2) par anal. Pain (de sel, de soude, etc.).
●(1659) SCger 87b. pain de cire, tr. «torz coar.» ●119b. tourteau de cire, tr. «torz coar.» ●(c.1718) CHal.ms ii. un gasteau de cire, tr. «torh coar, un dorh coar.» ●(1732) GReg 686a. Pain de cire, tr. «Torz coar. p. torzyou coar. Van[netois] torh coêr. p. torhéu coêr.»
●(1908) BOBL 21 novembre 204/2c. torziou holen a vez servichet d'al loned da lipat ebarz en o c'hrevier. ●(1909) FHAB Meurzh 73. kreski pouez an torzou soud. ●(1960) GOGO 229. (Kerlouan, Brignogan) on retire les «torzu sūt» (torziou soud).
(3) plais. Torzh boulañjer : fesse, miche.
●(1973) LIMO 17 mars. berroh en hent de gaved « en dorh-bolanjér » a pe vezè afér a lakad pavadeu de hoari. (…) hag en dorn hoah é hoari ar en «dorh-bolanjér».
►absol.
●(1912) DIHU 79/9. Drastet é bet Minourig Kervotéz ar «torheu» é ziardran. ●(1939) RIBA 81. e blantè é nadoé é torheu ou diardran.
(4) =
●(1922) LZBt Meurzh 13. boulc'het eo an dorz-labour.
(5) Kaout ub. war an dorzh : avoir qqn à charge.
●(1931) VALL 500a. Avoir à nourrir (des enfants), tr. «kaout war an dorz.» ●(1986) PTGN 128. Unan nebeutoh war an dorz.
(6) Mont diwar an dorzh : ne plus être à charge.
●(1924) NFLO. Charge. il n'est plus à ma charge, tr. «eat eo diwar an dorz.» ●(1931) VALL 500. deux ne sont plus à nourrir (se suffisent), tr. «daou zo aet diwar an dorz.» ●(1986) PTGN 128. eur bugel muioh eat diwar an dorz.
(7) Gâche.
●(1659) SCger 62a. gasche, tr. «torz.»
II.
(1) Kas an dorzh d'ar gêr : rendre la pareille. Cf. kas ar freskad da di ub.
●(1866) (L) G. Morvan FHB 58/48b. pehini a glaskas an dro da gas, evel ma lavarer, an dors d'ar guær. ●(1872) (L) ROU 95. Donner à quelq. la monnaie de sa pièce, tr. V. Roudaut «Cass an dorz d'ar g'er, -- en dro.» ●(1878) SVE 574. Kass ann dorz d'ar ger en dro, tr. L.-F. Salvet «Retourner la miche à la maison. (Rendre à) quelqu'un la monnaie de sa pièce.)» ●(1890) (L) MOA 129. Rendre la pareille à q.q. «Kas ann dorz d'ar gear.» ●(18--) MIL.ms. Kas an dorz d'ar gear, tr. E. Ernault «Renvoyer la tourte à la maison, se venger en rendant la pareille.» (hvz MELU XI 404.)
●(1905) (L) Y.-V. Perrot ALLO 78. Rak, goude tout, netra ne rear / Nemet kas d'id an dorz d'ar gear. ●(1909) *Laouic Beg ar Spins FHAB Kerzu 379. D'ar seurt tud-se a les o merc'het da vastarenna eur c'hristen a yod, n'eo ket pec'het kas an dors d'ar ger. ●(1910) *An Tour-Guen FHAB Here 309. Ar Zaozon er c'hontrol a stagas a-zevri d'en em grenvât da c'hortoz ar mare ma c'helljent kas an dorz d'ar gear. ●(1923) (L) *Tintin Anna FHAB Mae 179. Pa gavas d'an daou lampoun o devoa kaset an dorz d'ar gêr ez ejont gant o hent heb soursial ken eus ar c'hemener. ●(1926) (T) E. ar Moal BIVE 7. Ta ! ta ! Me 'gaso an dorz d'it d'ar gêr ! ●(1955) (K) Y. ar Gow STBJ 32. En eur ger, ne oa ket gwelloc'h egeti da gas an dorz d'ar gêr bewech ma kave an tu.
(2) Boulc'hañ an dorzh : commencer.
●(1909) (L) K. ar Prat NOAR IX. Ne fell ket din ho tale pelloc'h, va mignon lenner, rak mall bras hoc'h eus, hep mar ebet, da voulc'ha an dorz.
(3) Reiñ an dorzh : accepter un prétendant.
●(1912) (T-Trevereg) MELU XI 268. Rein ar gwign, Donner la miche, éconduire un prétendant. (Trév[érec]. Au contraire, rein an dorz, c’est l’accepter.»
(4) Bezañ bet e dorzh vara er penn pellañ eus ar forn :
●(1869) (L) G. M. FHB 231/175a. Eun denik dizroug ha ne d'eo ket bet he dors vara er penn pella euz ar forn. Paour kez danvad !