m. –où
I.
(1) Cidre.
●(1499) Ca 186a. Sistr. g. citre. ●(1633) Nom 64b. Sicera, vinum è pomis factitium : sidre : sidr, sistr.
●(1659) SCger 26a. cidre, tr. «cistr.» ●171b. sistr, tr. «citre.» ●(1732) GReg 168a. Cidre, ou, pommé, boisson, tr. «Cistr. p. cistrou. Van[netois] Gistr. gist.»
●(1834) SIM 82. ur podad gist. ●(1849) LLB 805. chistr dous èl er mél. ●955. chistr ker spis el en deur. ●1030. Chistr douzoh eid er mél. ●(1876) KTB.ms 14 p 57. eur chopinad chistr. ●(1878) EKG II 127. eur picherad chistr. ●(1889) ISV 171. flastret en eur pressouer pe en eur voaskerez chist. ●(1897) DIHU n° 139, 140, 141, 142, 143, 144, 145.) (Voir aussi les deux autres poèmes : Er Gunehtu – Er Sauzoned, publiés dans DIHU n° 146, 147, 148, 149 dont les abréviations sont GUN et SAU)">EST 75. Er chistr e rid kentéh avel ur riolen.
●(1902) PIGO I 67. Hostaliri ar Jistr mad. ●(1903) BTAH 217. Leun e gof a jistr put-levriz, tr. «Le ventre plein de cidre doux.» ●(1903) EGBV 155. Iehann vou ar er chistr, tr. «sera chargé du cidre.» ●(1904) DBFV 38a. chistr, m., tr. «cidre.» ●(1910) MAKE 22. penôs lakât ar jistr trenk da zousaat. ●(1929) MKRN 21. eul lomm jist, tr. «une petite chopine de cidre.»
●(2005) SEBEJ 160. (Ar Yeuc'h) eun droead citt (une tournée de cidre).
(2) Sistr sec'h : cidre sec.
●(1910) MAKE 79. Jistr sec'h eo hennez.
(3) Sistr dous : cidre doux.
●(1910) MAKE 80. Evidon-me, ar jistr sec'h a zo trec'h d'ar jistr dous.
(4) Kaoc'h-sistr : (?) défécation (?).
●(c.1930) VALLtreg 451. koc'h-jistr : lie de la barrique de cidre. On dit aussi liou-jistr. ●(1935) BREI 437/1d. Awechou, ar jistr, goude peurgarget ar barrikennou, ne verv ket evel m'eo dleet : elec'h teurel diwarnan forz koc'h-jistr, ne dol nemet eun eonenn wenn, ha ne ra ket e dog.
(5) fam. Mamm ar sistr : pommier à cidre.
●(2002) TEBOT 27. Ar maleur 'oa degoue[zh]et / O ya war mamm ar jistr.
(6) plais. Sistr-kordenn : eau.
●(1957) DSGL 132. paotred er «chistr kordenn», tr. «Les partisans du «cidre de corde» Expression ironique des campagnards pour désigner, en breton, l'eau de puits tirée à l'aide d'une corde.»
(7) Bezañ dre e sistr : avoir bu trop de cidre, être ivre.
●(1957) BRUD 2/84. mez «dre e sidr» e oa, ha setu noa ket toud e nerz anezañ.
II. (en plt de qqn)
(1) Sac'h-sistr : gros buveur de cidre.
●(1909) DIHU 52/348. Ur braù a gah ! Ur haer a sah chistr !
(2) Kof-sistr : gros buveur de cidre.
●(1970) BHAF 116. Ma karjez beza lonket nebeutoh, koz kov-sistr. ●(1973) BAHE 76/35. kofoù-sistr ma oant.
(3) Toull-sistr : gros buveur de cidre.
●(1910) MAKE 86. koll hoc'h amzer da zigas an toull-jist-ze d'ar gear. ●(1947) YNVL 40. N'hoc'h eus ket mezh, riboter, beg chopin, sac'h don, toull-sistr, gourlañchenn frank, lonker brein, krever vil ? (un ehan) Barikenn didalet !...
III.
(1) Na dalvezout ur banne sistr : ne rien valoir. Cf. na dalvezout ur bilhenn, ul louf ki, ur vrennigenn, ur c'horniad, ur spilhenn, na vezañ mat da deuler d'ar c'hi.
●(1978) (Ki) AN ERGE VRAS It. Rous. An dra-se ne dalvez ket ur banne sistr !
(2) Prenañ e sistr : à quoi tu marches ? (trivial). Cf. kemer e vutun
●(1973) (Ki) Y. Drezen SKVT II 68. 'Vez ! 'vez ! va faotr bihan. E pelec'h e vezez o prenañ da sistr ?