Devri

reuz

reuz

m. & adv. –ioù

I. M.

A. temp.

(1) Temps, durée, carrière.

(1920) KZVr 361 - 01/02/20. reuz, tr. «durée.» ●(1921) FHAB Kerzu 318. Echu eo, emezan, va reuz war an douar.

(2) Moment.

(1988) TOKO 17. Ma vijes eet eur reuz da evesaad aneze. ●(1994) HETO 76. chom eur reuz c'hoaz.

(3) Époque.

(1908) PIGO II 31. Haddeut eo gant an hanv reuz ar pardoniou.

(4) Kaout e reuz, ober e reuz : faire son temps.

(1920) KZVr 361 - 01/02/20. bet en deus e reuz, tr. «il a eu son temps.» ●(1935) ANTO 2. Mat ar gwerziou, ar c'hanaouennou evel pep tra a dremen, graet ganto o reuz.

(5) Redek e reuz : vivre sa vie.

(1924) BILZbubr 41/946. Pa vi brasoc'h, kosoc'h, da dro a deuio, hag evelte ec'h i da redek da reuz. ●(1925) BILZ 155. Lavaret penôs ar marc'heg ac'h aio adarre da redek e reuz da Vontroulez, da Roazon ha da Bariz… ●178. Bilzig ac'h aio hep dale da redek e reuz, da heuilh e ouienn.

(6) (en plt d'une maladie) Ober e reuz : suivre son cours.

(1955) STBJ 145. met ar gerent a grede na oa ket yac'hus louzaoui eur c'hrouadur ouz ar c'hlañvennou pe an trusk, hag a laoske an dokenn d'ober he reuz. ●(1982) TKRH 169. An derzhienn-domm a oa oc'h ober he reuz en amzer-se.

(7) Bezañ en he reuz brasañ : battre son plein.

(1907) LZBt Genver 22. pa oa ar brezel n'hi reuz vrasa.

(8) War ho reuz : (?) à votre aise (?).

(1836) FLF 4. Ouspen, me voar, bloas so, oc'h euz / Va droug-preseguet, var ho reuz.

B.

(1) Désordre, ravage.

(1530) Pm 67 (Tremenuan). Curunn ha reux ha drouc fleuzqueur, tr. «Tonnerre et ravage et mauvaise (?) confusion (?).»

(1920) AMJV 142. E kreiz ar freuz hag ar reuz a ioa er Frans.

(2) Ober reuz : causer du désordre, semer le chaos.

(1905) BOBL 30 décembre 67/2c. Micherourien porz ar Roc'hell o deuz great tro ar ruiou en eur gana kanaouennou draill, hag en eur ober reuz.

(3) Reuzioù fall : exactions.

(1915) HBPR 209. an oll oa skuiz gant ar reusiou fall. ●231. soudardet Keraez eo a ra ar reussiou fall-ze. ●(1934) PONT 15. epad ar reusiou fall a zilammo war ar vro.

(4) Désastre.

(1872) ROU 80b. Ce n'est pas un désatre, tr. «An dra-ze n'eo ket ur reuz

(5) Malheur.

(1450) Dag 67. Ne vezo den en Breiz hep reux, tr. «Il n'y aura personne en Bretagne sans malheur.»

(1659) SCger 76a. malheur, tr. «reus.» ●(1732) GReg 595b. Malheur, tr. «Reuz. p. reuzyou.

(1866) LZBt Gouere 152. reuzio bec'hiuz a welan daro da gouean war-n-omp. ●(1869) FHB 253/348b. P'eo guir ne d'eo buez an den nemet eur viaden reuziou. ●(1869) HTC 305. araoc ma couezo varnoc'h reuziou ar vuez-ma. ●(1893) IAI 88. ar reuziou skrijus a guezas var broyou ar C'hus-eol. ●(1896) LZBt Mae 7. Ar reuz, ar boan, ar gwallgas, a dosta bepred an den deuz Doue.

(1900) MSJO 214. hag e deus goulennet arp diganthan er goasa reusiou. ●(1911) BUAZperrot 100. ar reuziou a gouez a vil-vern var ar vro. ●657. o welet kement all a reuziou o skei he bugale. ●(1939) MGGD 55. daoust d'ar reuziou en em gavo ganit.

(6) Ober e reuz =

(1877) EKG I 197. Bet int oc'h ober ho reuz dre Blouzane. ●(1889) SFA 118. el leac'h m'eman herrio bugale divadez Mahomet oc'h ober o reuz.

(1908) FHAB Mezheven 176. frank varn-ho c'hoari ho fenn hag ober ho reuz. ●(1911) BUAZperrot 849. p'en em lakeas ar Vuzulmaned da ober o reuz dre ar bed.

(7) Ober e reuz =

(1919) BUBR 1/19. an obuziou ordinal a zeue bemdez-bemdez da ober o reuz da danoaat an dud er rejimant kaez.

C.

(1) Embarras.

(1879) ERNsup 166. hennez zo reuz gañt-hañ, il fait des embarras T[ré]v[érec].

(2) Ober reuz da ub. : causer du tourment, des difficultés à qqn.

(1792) BD 220. nemerte achanche men aray dese reus, tr. «A moins qu'ils ne changent, je leur causerai du tourment.»

(3) Kemer reuz : se donner du mal, de la peine.

(1903) MBJJ 211. Kalz a reuz a gemeret. ●(1935) BREI 426/1c. o devoa Lanuoniz kemeret streuveul ha reuz da rei lufr ha ton d'ar gouel-man.

(4) Tapout reuz : rencontrer des difficultés.

(1935) ANTO 186. Nerto-Maros hag e dud'oa deut da besketa, hag o doa tapet gwall reuz.

(5) Bezañ reuz en e gorf : être remuant.

(1879) ERNsup 162. heñs so reuz enn hi gorf, se dit d'un homme remuant, S.-M[ayeux].

(6) C'hoari e reuz : semer le désordre.

(1903) MBJJ 138. En Betleem o deuz c'hoariet o reuz evel en Jeruzalem.

II. Loc. adv. Etre keuz ha reuz : en s'y prenant à plusieurs fois.

(17--) BMa 1406-1408. N'import quet a man me a meus / Atrapet entré queuz a reuz / Pruneos a raisin a bep sort, tr. «Il n'importe, ici, j'ai attrapé, en m'y prenant à plusieurs fois, des pruneaux et des raisins de toutes sortes.»

(1962) TDBP II 442. Me a oa bet eur miz oh ober an doënn-ze etre keuz ha reuz, tr. «j'avais été un mois à faire ce toit-là en m'y prenant à plusieurs fois, à mes moments perdus.»

III. Bezañ e reuz hag e treuz // kavout reuz ha treuz : être dans tous ses états.

(1888) MELu IV 494 (T) E. Ernault. L'accouplement de deux mots de sens analogue a très souvent pour cause principale la recherche du parallélisme physique : En reuz hag en treuz (être dans tous ses états, litt. en embarras et en travers, Trévérec; on dit aussi kâd (avoir) reuz ha treuz.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...