adj.
I. Attr./Épith.
(1) Beau.
●(1331) Bo f° 299 Henri Bossec alauar mar car doe me ambezo auantur mat ha quarzr tr. « Henri Bossec dit : si Dieu le veut, moi j'aurai bonne et belle aventure » ●(14--) Jer.ms 205. Avoultr vyll rybaot lazr / Ac evel se en compsou cazr / Da guyr Impalazr hep azrec, tr. « Vil bâtard, ribaud voleur, / Sont-ce là de belles paroles / (A adresser) à un véritable empereur, sans regret ? » ●(1499) Ca 34b. Cazr. g. bel. ●(1530) Pm 230. Mar cazr na quen oas a quenet tr. Devri « Aussi beau que tu étais beau de beauté.» ●(1575) M 397. Merchet cazr ha Iolis, tr. «Filles belles et jolies.» ●(1576) Cath p. 8. rac meurbet ez oa cazre ha plesant da guelet, tr. «car elle était très belle et agréable à voir.» ●13. vn barn cazre, tr. «un beau jugement.» ●(1647) Am.ms 524. Caerz out sur isquis un Adonis coant, tr. « Tu es sûrement extrêmement beau, un joli Adonis »
(2) Kaer ar c'haerañ =
●(1867) BUE 8. Kaer ar c'haeran e kredfomp e vo eet ann dra gan-imp.
(3) Ken kaer all : aussi bien, tout aussi bien.
●(1959) TGPB 138. ken kaer all e vijen kouezhet er mor.
(4) Komzer kaer : beau parleur, beau diseur.
●(1499) Ca 41b. Comser cazr. g. beau parleur.
●(c.1718) CHal.ms i. Disert elocant, tr. «comser cäer, beguet mat.»
(5) Taol kaer ! : qu'importe ?
●(1896) GMB 683. pet[it] Trég[uier] eun tôl kaer ou simplement tôl kaer ! qu'importe ?
(6) Kaer ha mat : beau et bon.
●(1827/29) VSA 617. evub a voa eun asortiamand car amad, tr. «Ses meubles étaient un assortiment tout aussi bel et bon.»
(7) Au superlatif antéposé.
●(1883) KNZ 68. N'euz ket kaeroc'h skouer d'ann dud a lezen, / Evid Zant Ervoan, skouer ar veleien.
II. Attr.
(1) Zo kaeroc'h / kaeroc'h zo : qui plus est.
●(1866) LZBt Gwengolo 179. pourvein a reaz d'imp zo-kaeroc'h, kemend en doa a binvikan enn gwiskamancho oter. ●(1867) LZBt Gouere 31313. hag e oamp zo-kaeroc'h e-diwall enn hon c'hujadel.
●(1919) BUBR 10/264. kaeroc'h zo, n'int ket evit gouzout pelec'h. ●(1954) VAZA 83. A zo kaeroc'h, adal an devezioù kentañ dont a ris hag a zivec'his va c'henseurted.
►par ellips.
●(1889) SFA 200. Evelato, kaer-zo, her roan d'eoc'h.
●(1923) KNOL 14. Mez kaer oa, an derchen ne dec'he ket kuit. ●(1939) KTMT 109. Kaer a zo, kalon an dud yaouank n'eo ket graet evit an dilaouenidigez. ●(1955) STBJ 130. kaer a voe, ne laoskas ket ar Waloned da gemerout e batrom.
(2) iron. Kaeroc'h c'hoazh : de mieux en mieux.
●(1902) PIGO I 88. Kaeroc'h c'hoazh ! Eun de, Arnus a lakaz en e benn bean mear en e barouz.
(3) par ellips. (météorologie) Kaer bras : beau temps.
●(1935) DIHU 284/222. Glaù e hra, èl berpet ; met ne bad ket. Hag é ta kaer bras. ●(1936) DIHU 296/28. Deit é kaer bras.
(4) En e gaerañ : dans ses plus beaux atours.
●(1880) SAB 249. an dud en o c'haerra.
●(1907) PERS 23. Oll dud ar barrez, en ho c'haëra.
(5) Facile, évident.
●(1861) BSJ 202. Dré er honzeu huannadus-cé é ma caër hanàuèt é oé brassoh glahar Jesus é quevér maleurieu Jerusalem eit ne oé é joé é huélèt er bobl doh en inourein.
(6) Kaer eo dit : tu as beau.
●(1792) BD 817. caer eo dit erguin ret eo dit nem rentan, tr. «Tu as beau discuter, tu dois te rendre.»
(7) Kaer eo gouzout : il est évident (que).
●(1922) EOVD 244. é lakér bean en dorn ar é galon ; ha mar hé santér hoah é tossal un tammig, kaer é gout nen dé ket marù.
III. Épith. (famille)
(1) Breur-kaer : beau-frère.
●(1732) GReg 87a. Beau-frere, qui a épousé nôtre sœur, tr. «Breuzr-caër. p. breuzdeur-caër. Van[netois] Brérec. breurec.»
●(1921) PGAZ 25. d'he c'hoar ha d'he breur kaer.
(2) C'hoar-gaer : belle-sœur.
●(1878) EKG II 269. da zellet ouc'h he c'hoar-gaer.
(3) Tad-kaer : beau-père.
●(c.1718) CHal.ms i. beau pere, tr. «tadec, tadeguet, tadiguet, tat caër, tadeu caër.»
●(1869) FHB 233/192b. An tad caer a chorme, a c'hrosmole.
●(1923) KNOL 218. Rankout oa d'eza, skriva d'ar roue e dad-kaer.
(4) Mamm-gaer : belle-mère.
●(1732) GReg 88b. Belle-mere, Femme de notre pere, tr. «mam[m]-gaër. p. mammou-gaër.»
●(1818) HJC 70. mam gaër Simon e oai clan bras.
►
●(1732) GReg 88b. Belle-mere, mere du mari, ou, de la femme, tr. «mam[m]-gaër.»
(5) Mab-kaer : beau-fils.
(6) Merc'h-kaer : belle-fille.
●(1732) GReg 88b. Belle-fille, fille d'un autre lit, tr. «Merc'h-caër. p. merc'hed-caër.»
►
●(1732) GReg 88b. Belle-fille, bru, tr. «Merc'h-caër. p. merc'hed-caër.»
(7) Tud-kaer : beaux-parents.
(8) Niz-kaer =
●(1906) FHAB Mae/Mezheven 280. etrezoun ha va niz kaer.
(9) Lezverc'h-kaer =
●(1939) MGGD 64. eur vaouez a-zoare da veza lezverc'h-kaer d'ezi.
IV. Adv.
A.
(1) Grand, grandement.
●(1633) Nom 131a. Hypethrum, subdiale : galerie ouuerte, & à la descouuerte : galery digor, ha digor caër.
(2) Bellement.
●(1862) JKS 2. petra dal d'e-hoc'h prezek kaer diwar-benn ann Dreindet.
(3) =
●(1824) BAM 181. Aveichou ez ê ret gourdrous, aveichou all ez ê ret coms caer.
(4) =
●(1846) BAZ 104. O veza azezet var dreujou an nor er pedas caer da gaout truez outi.
(5) Kaer am eus : j'ai beau.
●(1867) MGK 73. kaer as po rigouignat. ●139. Kaer enn deuz furguta. ●(1877) EKG I 92. Kaer am euz lavaret d'ezhan beza dinec'h. ●(1878) EKG II 46. Kaer am boa sellet (…) a gleiz hag a zeou.
●(1919) MVRO 5/1a. Kaer am eus dislontra ma daoulagad. ●(1939) MGGD 81. kaer am eus bet ober ha dizober, n'oun ket bet gouest d'e ziluzia ac'hane. ●(1942) DADO 10. ha kaer ho po lammat ha sailhat, e klevot ho kentel penn-da-benn.
►[avec un inf. en incise]
●(1870) FHB 256/376a. Ar medisinet o doa caer ober, ho nerz, ho gouiziegez ne reent mui netra.
●(1908) KMAF 1. Kaer gortoz am eus. ●(1926) FHAB Ebrel 144. kaer ober en doe, da vihana, n'hellas ket mont er gambr. ●163. ha n'helle ket e venec'h kaout frouez ebet enni, kaer hada o doa.
(6) [en incise ou en fin d'énoncé] Avoir beau.
●(1866) SEV 222. ne c'houfemp ket, kaer hor be, stourm oc'h ar pez a dle beza. ●(18--) CST viii. an hini a vale war e ziou c'har a ya pelloc'h da goueza, kaer a zo, eget an hini na fell d'ezan bale nemet a c'harrig-kamm !
●(1906) KANngalon C'hwevrer 47. hag a vezo he vestr hag he varner kaer en devezo.
B. Adv. intens.
(1) =
●(1868) KMM 3. e oe conceved ar Verc'hez dibec'h-caer.
●(1909) TOJA 6. Jani, oc'h êsa tri pe bevar dog dustu-kaer. ●(1967) BAHE 54/28. un dintin din a zo klañv-kaer en ospital.
(2) Beaucoup.
●(1907) AVKA 165. Brud a oa kaer etouez ar bobl diwar e benn.
C. Loc. adv.
(1) Dre gaer : à l'amiable, de bon gré.
●(1792) CAg 121. N'em feahint mui na drè-vil, na drè gaérr.
●(1821) SST 150. hou hastiein meme, me ne blegant dré gair. ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 54. péhani e glasquas er gounit a guetan rah dré gaër. ●(1876) BJM 191. Guelle o mont dre gaer d'an dud-se. ●(1894) BUZmornik 125. enn eur gomz outhan dre gaer. ●225. e skandale anezhan goustadik ha dre gaer.
(2) Dre gaer : doucement.
●(1659) SCger 104a. reprendre quelqu'vn doucement d'vne faute, tr. «difazia dre gaer.»
●(1934) PONT 103. An dorn a skrive a yea dre gaerik. ●(1971) CSDC 40. Eun devez, va deut d'am zi dargaig. ●(1974) THBI 166. Augustine (...) deuva dargaig war an treujou. ●169. Ar plac'hig (..) a ia dargaig. ●177. Bale ra dargaig war plouz.
(3) Dre gaer pe dre vil : de gré ou de force, bon gré malgré.
●(1744) L'Arm 161a. De gré ou de force, tr. «Dré gaire pé dré vile.» ●177a. Bon gré mal gré, tr. «Dré gaire pé dré vile.»
●(1825) COSp 66. ne bermettou jamæs ma teint de bèn a hou laquat édan ou fuissance, na dré vil, na dré gair. ●(1838) OVD 51. ha ne vou nitra capable, na dré gaër na dré vil, d'em distroein a ou accomplissein.
●(1907) BSPD I 251. ne hounidé tra erbet arnehon na dré gaer na dré vil. ●279. el lakat de blégein ne vern penaus, dré gaer pé dré vil.
(4) Dre gaer pe dre griz =
●(1896) HIS 75. ha choñjet e oé getoñ distag en achimañt a zoh lézen Doué, dré gri pé dré gèr.
●(1906) HIVL 35. lakeit en doé én é ben en devehé dré gaer pé dré gri dizoleit er geu-se.
(5) Dre gaer ha / pe dre heg : de gré ou de force. Voir heg
●(17--) EN 539. rac dre gair, pe dre ac, nin reinquou boud peed, tr. «car de gré ou de force, il faudra que nous soyons pays.»
●(1911) BUAZperrot 260. Ar roue a glaskas, dre gaër ha dre heg, ober d’ezan dizrei var ar pez en devoa lavaret. ●(1928) TAPO 9. Hen ober a reoc’h, dre gaer pe dre heg.
(6) Ha dre gaer ha dre heg : de gré ou de force. Voir heg
●(1882) BAR 168. Caer en deuz Mahomet ha dre gaer ha dre hag clask derc’hel he dud, ne d’eo ket silaouet.
(7) Kaer pell zo : c’est ainsi.
●(1908) KMAF 49. ha kaer pell zo !
(8) Kaer war gaeroc’h : plus beaux les uns que les autres.
●(1903) MBJJ 97. Kaer war gaeroc’h ec’h int.
(9) Dre dro gaer =
●(1981) ANTR 54. Dre dro gaer, setu eun deg bennag a bôtred, war o fenn er ganol, dillad hag all. ●(1986) PTGN 39. pa zav c’hoant gantañ, eun dervez, dre dro gaer, mond beteg Roazon ha zokén beteg Pariz gand e garrad ognon.
(10) E-unan-kaer : tout seul.
●(1890) MOA 101b. Absolument seul, tr. «he unan kaer.»
V.
(1) Kaer evel an deiz : voir deiz.
(2) Kaer evel ur steredenn : voir steredenn.
(3) Kaer evel al loar : voir loar.
(4) Kaer evel al laezh : voir laezh.
(5) Kaer evel an erc'h : voir erc'h.
(6) Kaer evel an dour : voir dour.
(7) Kaer evel ur rozenn : voir rozenn.
(8) Kaer evel fourdiliz : voir fourdiliz.
(9) Kaer evel ar Baradoz : voir Baradoz.