f.
I. (en plt de qqn)
A.
(1) Vieille femme plus ou moins sorcière, etc.
●(1499) Ca 101a. Groach. g. vieille. l. hec vetula / le.
●(1659) SCger 124b. vieille, tr. «grac'h.» ●151b. grac'h, tr. «vieille femme.» ●(1732) GReg 170a. Cette vieille chassieuse fait de la cire des yeux, tr. «Daoulagad coarecq he deus ar c'hrac'h picqousecq-hont.» ●959a. Vieille décrepite, tr. «Grac'h. p. grac'hed. grac'h coz. p. grac'hed coz. groac'h. p. groac'hed. Van[netois] groah coh. p. groahed coh. groah al luduecg.»»
●(1849) LLB 283. Ur hroah ag er harter. ●(1857) CBF 69. Komzou grac'h ! tr. «Radotages !»
●(1959) TGPB 183. Marc’harid ar Broc’h a zo ur wrac’hig dreut gant divjod damvelen krog da grec’higelliñ evel un andouilhenn manet ur pennad brav da grazañ a-us d’ar vazh-drezenn.
(2) Gwrac'h an diaoul : sorcière.
●(1633) Nom 327a. Lamia, volatica, strix : vaudoise, sorciere : sorceres, grach an dyaoul.
(3) Femme bavarde, pipelette.
●(1938) WDAP 1/23. (Pleiben) eur vaouez flao, da lavarout eo eur vaouez ha ne c'hall ket derc'hel war he zeod. Lavaret e vez ivez : eur wrac'h n'eo ken ; ne ra nemet gwrac'hi.
(4) Baradoz ar gwrac'hed : lieu toujours ensoleillé.
●(1633) Nom 233b. Apricus locus : vn lieu où le Soleil frappe tousiours : vn læch pe en hiny ez squo an eaul bepret ; læch tomm ha gouasquet baradoes an grachet.
(5) plais. Gwrac'h ar gwichedoù : sage-femme.
●(1633) Nom 13a. Obstetrix, adsestrix : la sage femme : an ammieguez, grach an guichedou.
B. [exclamation, apostrophe] Gwrac’h an tanfoeltr !
●(1902) PIGO i 68. me ’wio d’id da c’houk, gwrac’h an tanfoeltr !
II. (en plt de qqc.)
(1) Pièce du métier à tisser.
●(1905) FHAB Gwengolo/Here 149. Ar pez koat a zo a dreuz, deuz an eil troad d'egile eo ar vrac'h hag ar re a zo a hed eo ar roellou.
(2) Étincelle.
●(1924) DIHU 161/163. gourahed (étincelles) un olorjen (feu de joie). ●(1931) VALL 276b-277a. Étincelle, tr. «V[annetais] gwrac'h col. sg. gwrac'hienn f. pl. ou.»
(3) Gwrac'h sistr : mycodermes.
●(1744) L'Arm 447a. Gendarme de cidre, tr. «Groah chistre f.»
III. (zoologie)
A. Cloporte.
●(1732) GReg 175a. Cloporte, ou, porcelet, insecte à plusieurs pieds, qui s'engendre sous les pierres, sous les écorces seches d'arbres, au tour des muids de vin, tr. «grac'h. p. grac'hed.» ●(17--) Cb 579. Groahet, voalet, tavoan, malvinier ha raset, tr. «les cloportes, les tiques, les taons, les papillons et les rats.»
B. (ichtyonymie)
(1) Vieille (poisson).
●(1732) GReg 959a. Vieille, poisson, tr. «Grac'h. p. grac'hed.»
●(1856) VNA 26. une Vieille, tr. «ur Hroah.»
(2) Par gwrac'h : vieille mâle.
●(1954) BISO.llmm 43. ar piri-gwrac'h hag an touilhed a vez din-me.
IV. (botanique)
(1) Skav-gwrac'h : érables.
●(1499) Ca 172a. Rabl alias scau groach. g. airable cest vne arbre.
●(1904) ARPA 232. hag e pignas en eur vezen scao grac'h evit he velet. ●(1907) AVKA 226. hag e krapas en ur wec'hen skao-groac'h.
(2) Koad-gwrac'h =
●(1942) DHKN 69. lakeit ar en daol, én ur pod pri, bareu koed-groah, ker kurius get ou fréh ru kalon melén, tarhet é toueh en dél glas.
(3) Lann-gwrac'h : ajoncs nains.
●(1930) DIHU 230/124. émesk er brug hag er lann-groah ber. ●(1934) MAAZ 171. Ur mézeuour e oè oeit, un dé, de strepein lann-groah.
V. (phycologie) Bezhin-gwrac'h : Cystoseira fibrosa.
●(1968) NOGO 216. Cystoseira fibrosa. bezin 'grah, «goémon de vieille». Ce poisson s'y complait. (Molène).
VI.
(1) Dont da vezañ gwrac'h // Bezañ gwrac'h : avoir perdu son bon sens.
●(1914) MAEV 183 (L) K. ar Prat. Nan, nan, ar mestr ne bareo ket ! (...) Lavaret a rafed eo deuet da veza gwrac'h ! (Er c'horn-ze a Vreiz ec'h hanver e-giz-se ar re a zo bet skoet o spered gant eun dra bennak eus ar bed all). ●184. Ker skoet eo bet p'an deus klevet kelou eus maro e vestr, ma lavar ar medisin eo deuet da veza gwrac'h. ●Neuze, a liviris, ho mestr a zo klanv ha gwrac'h war eun dro ?
(2) Diskantañ gwrac'hed : confesser de vieilles femmes.
●(1732) GReg 313a. Disqanta grac'hed. (il se dit figurément, pour confesser des vieilles.)
(3) Kaout ar wrac'h : être capot au jeu.
●(1931) VALL 95. Au jeu (...) être capot, tr. «kaout ar wrac'h.»
(4) Bezañ gwrac'h gant ub. pe udb. : aimer beacoup, être très amateur.
●(1916) KZVr 160 – 26/03/16 (Lu). N’oun ket grac’h gant ar yod, tr. «je ne suis pas amateur de bouillie, Loeiz ar Floc’h. Landivisiau.» ●(1927) GERI.Ern 210. Ne deo ket grac’h ganti, tr. E. Ernault «il ne l’aime pas.»
(5) Bezañ gwrac'h da : aimer faire qqchose.
●(1927) GERI.Ern 210. Ne deo ket grac'h da skriva, tr. E. Ernault «il n'aime guère à écrire.»