m. –où (pathologie)
I.
(1) Tranchées, douleurs ventrales.
●(1633) Nom 272a. Dysentericus : qui a trenchées de ventre auec flux de sang : vnan en deus guentl ha tranchesoun gant flus goat.
●(1659) SCger 27b. colique, tr. «guentr er c'horff.» ●120b. tranchée de ventre, tr. «guentr.» ●152b. guentlou, tr. «tranchées.» ●(1732) GReg 937b. Tranchées, maladie de l'intestin, tr. «Güentl.» ●(1752) PEll 398. Gwentr, Pluriel Gwentreou, Toutes sortes de douleurs violentes que nous sentons dans les intestins, tranchées. ●(1790) MG 237. er gùendr, er holiq, er pistigueadur.
●(1857) CBF 108. Va ebeulez vloaz a zo ar gwentr gant-hi, tr. «Ma pouliche d'un an a des tranchées.» ●(1847) FVR 226. evel â en divije gwentr, tr. «comme s'il avait des tranchées.»
(2) Goutte.
●(1499) Ca 17a. cest goutte vne maladie. b. guentl.
●(1659) SCger 152b. guentr, tr. «douleur de nerfs.» ●(1744) L'Arm 175b. Goute, maladie, tr. «Guenndre : gouteu. m.»
●(1804) RPF 132. torret guet er guendre, broudet guet er pistigueadur, trouhet guet er bireu.
●(1907) BSPD I 204. Abalamor d'er mirakl-men é pedér sant Guéreg doh er guendr. ●(1907) PERS 183. Peurvuia e vije gant ar goentr hag he boan benn ne ehane morse. ●326. Ar gouentr a roe d'ezhan poaniou skrijuz. ●(1878) EKG II 101. eur barrad guent.
(3) Douleur de l'enfantement.
●(14--) N 858. Rac an guentlou a dezrou diff, tr. «Car les douleurs de l'enfantement commencent pour moi.» ●870. an guentl yen so oz ma benaff, tr. «la froide douleur de l'enfantement me déchire.»
●(1732) GReg 937b. Tranchées de femme prête d'accoucher, tr. «Güentlou.» ●937b. Elle a les tranchées de l'enfantement, tr. «ez ma ar güentlou gad-hy.» ●(1752) PEll 398. Gwentr, Pluriel Gwentreou (…) Il se dit plus communément des douleurs de l'enfantement. (…) M. Roussel écrivoit Gwentlou.
●(1848) GBI II 262. he gwent kriz hi zourmante, tr. «le mal d'enfant la tourmantait cuellement.»
(4) War wentloù : en travail d'enfant.
●(1530) Pm 180. mar be gruec oar guentlou, tr. «s'il y a une femme en couches.»
●(1741) RO 559. Donnet bette an duches me gret so voar uoentlo.
●(1848) GBI I 382. Ema ann Itron war oenklo, tr. «que Madame est en couches.»
(5) Er gwentloù : en travail d'enfant.
●(1732) GReg 937b. Elle a les tranchées de l'enfantement, tr. «Ez ma er güentlou.»
(6) Gwerz-wentl : colique, mal de ventre de peu de durée.
●(1752) PEll 400. gwers-gwentl, tr. « Colique subite & violente ; tranchées aiguës, mais de peu de durée ». ●ur vers-ventl, tr. « une colique violente ».
II. Emploi spécial au sing. (en parlant des animaux).
(1) Gwentl-par : chaleur des femelles.
●(1930) FHAB Ebrel 144. gwelet em eus ivez larda banoed (gwizi) en eur lezel o moc’h bihan ganto; ar moc’h bihan a zun laez ar vamm hag a vir outi da vont e gwennt par bep miz.
(2) [suivi du nom du mâle] Chaleur de la jument, de la vache.
●(1732) GReg 551b. La jument est pleine, tr. «güenn-marc’h a so èr gazecg.»
●(1890) MOA 162b. la jument, la vache est en chaleur, tr. «gouenn marc’h a zo er gazek, gouenn kolle a zo er vioc’h.»
●(1995) BRYV iv 68. (Milizag) pa veze eur gazeg o houlenn ar marh. An dra-ze a veze lavaret… gwentl marh (…) honnez a zo gwentl marh. ●73. da houlenn an taro… gwentl taro e-giz ma veze lavaret.