f. & adv. –où
I.
A. F.
(1) Gré.
●(1499) Ca 100a. Grat. g. gre. vide in consantamant. ●(1557) B I 8. A enep e grat, tr. «contre son gré.» ●(1580) G 182-183. non neus doñ grat na mat na ty, / Douar na chatal nac aly, tr. «nous n'avons à notre disposition ni bien ni maison, / Terre ni bétail, ni conseil.» ●(1650) Nlou 64. A do grat mat hac aes, / Ho tretas a tra spes, tr. «et selon leur gré et avec aisance / il les traita, c'est notoire.»
●(1659) SCger 152a. grat, tr. «gré.» ●(1732) GReg 205a. Contre son gré, tr. «Aënep d'e c'hrad.»
(2) Kemer e grad : prendre en gré.
●(1790) MG 137. drès peb-tra mar queméret e grad, èl ur bénigèn, er poénieu e ra deoh hou pugalé.
●(1838) OVD 132. Mæs é gré quement-cé, me guemérou é grat en disprisance e elle donnet d'eign a gaus d'em action. ●165. én ur receu guet doustér er hol-zé a hou tanné, ha doh er hemér é grad guet ur batiantæt generus.
●(1905) IMJK 262. mar da unan benak (...) de houlen pé de ziskoein é karehé en dout un dra benak genoh, keméret pep tra é grad ha poeniet de rein de beb unan e chonj a greiz hou kalon.
(3) Resev e grad : recevoir en gré.
●(1838) OVD 235. péhani e receu e grat tout er péh e offre dehou ur galon humble.
(4) Ober grad =
●(1838) OVD 248. Jamæs ne fehemb gobér grat er bed, a vihannoh ne vennehemb hum zannein guet-ou.
●(1909) KTLR 220. Ober a reont mil grad vad ha mil trugarez d'ar c'havalier guen.
(5) Gouzout grad da ub : savoir gré à qqn.
●(1790) MG 157. ha gouyet grad dehou.
(6) Kaout grad d'ub. : avoir de la reconnaissance pour qqn.
●(1913) AVIE 217. Ha grad en des ean d'er chervijour sé bout groeit er péh e oé gourhemennet dehou ?
(7) Ober e c'hrad da ub. : faire qqc. qui est du gré de qqn.
●(1790) MG 7-8. er Person hun nès bermen, e gav de larèt inemb de guemènt-tra-zou ; caër e zou gobér, jamæs ne rér é hrad.
(8) Hep grad ub. : sans l'agrément, le consentement de qqn.
●(1728) Resurrection 2911-2912. Palamour enterin Jesus hac e vehat / Hac jue edisquen veus ar groas hep hon groat.
(9) Grade.
●(1621) Mc 44. mar en deues gradou all en ilis.
B. Loc. adv.
(1) A-c'hrad-vat : de bon gré.
●(c.1500) Cb 100b. [grat] Jtem sponte. ad. g. de bon gre. b. a grat mat.
●(1861) JEI 176. Offrein e hra é gorv hag é hoaid, èl ur sacrifice général a hrat-vad agréabl bras dirac Doué. ●181. a pe offré ar er Groèz er sacrefice ag hur Rédamption, guet péh santimanteu a hrat-vad hag a garanté. ●222. Aman èl m'en dé é natur er garanté a hrat-vad desirein, clasq, gober ha cresquein ol er péh e helle troein de vad en hani e gâramb.
(2) Gant grad vat =
●(1908) PIGO II 166. gant he grad vat, pe en despet d'ei, hi a lavaro d'imp hon hent.
II. (droit)
(1) Kemer ar c'hrad =
●(1942) SAV 23/63. A-wechou e c'halve e gloareg bras (premier clerc) da zont da gemerout ar c'hrad (kemerout notennou ; prendre les grés des parties, evel ma lavar darn eus gallegerien Breiz-Izel). ●(1957) BRUD 2/30. Kemered ar hrad, e savar an noterien, a zo lakaad notennou war baper evid derhel soñj euz ar pez a vez da zougen e-barz eur hontrad. ●(1965) LLMM 109/86. Kerkent ha m'en devoe [an noter] an disaouzan sklaer eus an afer, e kemeras ar c'hrad da sevel an dilez.
(2) (droit) Levr ar c'hrad : cahier des grés.
●(1942) SAV 23/63. Digor-bras e oa levr ar c'hrad (cahier des grés) war an daol-skriva.