adv., prép., conj. & m.
I. Adv.
A. temp.
(1) Après.
●(1472) Js ms latin BNF 1294 f°198. Gruet eu tom hep chom an comun goude dilun an suzun guen. / breman ez guellet guelet scler na gueu quet ter map an spernenn. tr. « Le commun (des saints) a été fait vivement, sans s'arrêter, après le lundi de la semaine blanche (des Rogations) ; / Maintenant vous pouvez voir clairement si le fils de l'Épine n'est pas expéditif. » ●(14--) Ab inscription. An materi a studiaff, pe prederaf a cafaf garu / Goude hon holl fet en bet man, divez peb vnan eu an maru. « Le sujet que j'étudie, quand je le médite, je le trouve dur : / Après toute notre carrière en ce monde, la fin de chacun est la mort. » ●(1499) Ca 97a. Goude. g. apres.
●(1910-15) CTPV I 52. eih di gouri, tr. «Huit jours plus tard.»
(2) D'ar goude : plus tard.
●(17--) Cc 827. Triseg de d-ar goude, tr. «treize jours plus tard.»
●(c.1825/30) AJC 237. dou deves dar goude ●959. ben eun eur dar goude e laras on surisian. ●(1827) VSAp 48. ben eun neubed dar goude.
(3) =
●(1900) MSJO 231-232. evel kals re-all d'he c'houde, sant Joseph a zantas (...) ar poaniou en deus gouzañvet Jesus.
►[form. comb.]
S1 ma goude
●(1792) HS 63. me varhüou coutant, e-mé ean, bermènn m'ou qüélan, ha m'ou lausquan é buhé menn goudé. ●(17--) Cb 1727. A deui hoas ma goude.
S2 da c'houde
●(17--) Cb 1900. Cals a deui er bet-man, eme-han, da houde.
S3m e c'houde
●(1612) Cnf 81a. Bezaff ez edoa quent eguit an beth-man hac ez vezo hé goudé.
●(1792) BD 2373. allas na vo quet pel remsy den egoude, tr. «Hélas, il n'y aura pas beaucoup de générations d'homme après lui.» ●(1792) HS 63. ha d'é ligné é oudé. ●124. devout Roué guet-ou hac é oudé.
●(1804) RPF 28. heurus vezai bet é leigné é oudé.
S3f he goude
P1 hor goude
●(1633) Nom 199a. Sepulcrum hæreditarium : sepulchre hereditaire : vn bez hereditær, á ve dan re hon goudè.
●(1659) SCger 95a. Posterité, tr. «an re hon goudé.» ●(1732) GReg 264b. Il a demeuré après nous, tr. «chommet eo hon goude-ny.»
●(1914) LZBt Du 16. Ar re a dle partian hon goude.
P2 ho koude
●(17--) EN 1432. vin qued pel o coude, tr. «je ne serai pas longtemps après vous.»
●(1839) BEScrom 212. Maquaer e vou Arh-Escob hou coudé, ha ne fall d'emb nameit-ou. ●(1857) LVH 250. er ré e zou deit hou coudé.
P3 o goude
●(1732) GReg 455a. Une generation passe, & l'autre vient, tr. «ur rum tud a drémen, ha re all a zeu ho goude.» ●(1792) HS 29. eit ma vehai conzet à nehai ar enn douar hou goudé.
●(1941) ARVR 51/2. Pep unan e huné en ur sellet doh parkeu ed, rozenneu aer én ou mesk, é tremén difonn é kosté en hent. Ou goudé chetu segal, ihuéloh ha pañnekoh ou toézad (lire : zoézad).
►[form. comb.]
S1 em goude
●(1866) LZBt Gouere 154. nemet em goude.
S2 ez koude
●(1530) Pm 70. Da vout en hiruout az goude, tr. «Être dans la douleur après toi ?»
S3m en e c'houde
●(1866) LZBt Genver 65. ar Veleien a zo deut enn he c'houde. ●(1889) ISV 303. an hini a dlie beza duk en he c'houde.
●(1907) AVKA 185. En e c'houde, tigoueas ur c'hloareg. ●(1910) MBJL 95. En e c'houde, e seblant e vefe kerse gant an nen silaou eur prezeger all.
S3f en he goude
●(1838) OVD 14. én hé raug ha he goudé. ●(1862) JKS 293. n'ho pe ezomm a netra enn he goude.
P1 en hor goude
●(1866) LZBt Gouere 160. hag enn hon goude.
P2 en ho koude
P3 en o goude
●(1862) JKS 10. Re all a zo deuet enn ho goude.
●(1907) AVKA 56. Bago-all a deuas en ho goude. ●(1910) MBJL 164. En o goude ar chalonied, an abaded, an eskibien hag an arc'heskibien.
B. Da-c'houde.
(1) temp. Peu après.
●(1882) BAR 141. epad an noz e ti Caïphaz ha da c'houde e ti Pons-Pilat.
●(1928) BFSA 270. ha da-c'houde e voe archedet.
(2) spat. Un peu plus loin.
●(1912) FHAB C'hwevrer 45. Da c'houde ez eus eur voger.
II. [empl. comme épith.]
●(1867) BUE 9. ar re c'houde pe susesored ann den Doue. ●(1893) IAI 70. nag hen nag ar re-c'houde n'ho c'hasint kuit.
●(1931) GUBI 53. en amzér goudé !
III. Loc. adv.
(1) Souden-goude : de suite après.
●(1727) HB 57. Souden ho coude me varvo.
(2) A-c'houde gwerso (bras) : depuis (très) longtemps.
●(1905) LZBg Meurzh 59. A houdé guersou bras. ●(1913) THJE 8. Digor èl me oé hé spered a houdé guerso. ●(1921) BUFA 86. Diméet e oent a houdé guerso.
(3) Bet goude : à plus tard, au revoir.
●(1919) DBFVsup 5a. ba (vers Locminé), abréviation de bet : ba goudé, tr. «à plus tard, au revoir.»
IV. Loc. conj.
(1) [devant un v. à l'indic.] Après que.
●(1612) Cnf 80b. ha goudé maz diuisquet an mantel charnel.
●(17--) VO 68. Goudé ma hur boai quêrhet hur goalh.
●(1862) JKS 36. Goude ma vezo bet kelennet unan-bennag eur weach pe ziou. ●(1869) FHB 220/83b. goude ma ho defoa ar re-ma greet deja bezyadur ho fried hag ho zad.
(2) [devant un v. au condit.] (Ha) goude ma : quand bien même.
●(1883) MIL 216. N'en deffe eta netra da zeski deomp, a goude ma ve kavet, leor an Autrou Arrel.
●(1911) BUAZperrot 646. ha goude ma n'her gouesfe ket. ●(1915) HBPR 23. Ha goude ma ne vijen ket bleinet da ober va dever. ●(1936) SAV 3/16. goude ma tigasfec'h d'in holl archerien ar bed.
V. Loc. conj. Goude bezañ/bout + adj. verbal : après que.
●(1530) Pm 1 (Tremenuan). Goude bout adam condampnet, tr. « Après qu’Adam eut été condamné ». ●(1650) Nlou 36b. Goude bout glan heman ganet, tr. « après que celui-ci eut été saintement enfanté »
●(1728) Resurrection 2096. Goude bout surprennet gant hirout ha gueuan.
●(1966) BAHE 50/41. goude bezañ graet ur c’horadenn.
VI. Prép. Après.
●(1856) VNA 105. après souper, tr. «goudé coén.»
VII. M. Après.
●(1944) VKST Meurzh 68. n’eus goude ebet.