m./f. irvi
I. (agriculture)
A.
(1) Sillon, billon.
●(1464) Cms (d’après GMB 221). Erv, sillon. ●(1499) Ca 78b. Eru. g. cillon. ●(1633) Nom 100b. Vitis compluuiata : vigne liée au lon du rayon : guynien á vez ereet á æt vn eru. ●235a. Porca : seillon, terre esleuée entre deux rayons : vn heru douar sauet etre diou hant. ●235b. Liratur ager : faire des seillons : ober hiruy.
●(1659) SCger 147a. ero, pe ervv, pe erven, tr. «sillon.» ●(c.1718) CHal.ms ii. oster les herbiers d'une airette, tr. «dilastein un erüen, huennat un eru'.» ●(1744) L'Arm 359a. Sillon, tr. «Ærhuë.. Ærhui. f.» ●(1752) PEll 281. Erw, Ero, & Erv, Sillon de terre labourée, & tout terrain qui a la forme d'un sillon. Plurier Irwi & Irvi. [Ven[netois] Ero, Sillon. Pl. Ervi.
●(1848) GBI II 268. Treuz diou pe der erw diout-han, tr. «A la distance de deux ou trrois sillons de lui.» ●(1849) LLB 53. troeit enta ha distroeit hou s-erwi. ●374. Un aral ged é strep e rah ol en erwi. ●(1872) DJL 9. Laret zo din c’hoaz e z’eus betek mevelien braz, hag a zant an ezom da lakat eur c’hornad butun e kreiz an ( ?) ærou ( ?). ●ha nep teui dezan c’hoant fumi, hallo mont d’ho c’hlask… deuz kreiz an ( ?) ærou ( ?).
●(1907) DRSP 76. Irvi edok. ●(1911) BUAZperrot 128. daoubleget var an ero. ●(1934) BRUS 278. Un billon, tr. «un erù –i.» ●(1922) FHAB C'hwevrer 51. Neuze eo e vez forchet an irvi gant an alar.
(2) Raie.
●(1857) CBF 101. kaset ec'h euz-te da ero eeun da benn ? tr. «as-tu tracé ton sillon droit jusqu'au bout ?» ●trei ar bommou war ann irvi, tr. «renverser la motte sur les sillons.»
●(1950) KROB 26-27/8. dre m'oa endounet mat an ero.
(3) Mesure d'environ un centiare.
●(1847) MDM 390. Maturin en deuz laeret diga-n-en eunn ero-zouar-gounid.
B. plais. Park an erv hir : berme du chemin où l'on mène paître le bétail.
●(1949) KROB 15-16/13. Pegwir emañ o mamm ganto, ar vugale n'o deus avi ebet ouz ar gamaladed a zalc'h a zaout e «park an ero hir», da lavaret eo war an heñchou.
II. (géographie)
(1) Erv vili : cordon de galets.
●(1955) SKOL 3/19. erv gg. –ioù, tr. «sillon, levée de sable ou de galets.»
(2) Flèche.
●(1955) SKOL 3/19. erv gg. –ioù, tr. «flèche (teurel evezh e vez gourel ar ger-se pa vez implijet evit an douar-labour.»
III. (politique) Sillon, mouvement de Marc Sangnier.
●(1906) BOBL 09 juin 90/3c. an Ao. Michel Even, rener an Ero evid Breiz.
IV.
(1) Kaout nag erv nag ant : n’avoir rien.
●(1790) MG 143 (G) I. Marion. N'en dès a nehou nac erhue nac and, ha neoah ean e gan a bouis é bèn a vitin beèd en noz.
(2) Toullañ an erv : commencer un travail. Note : ici erv prend le sens ant. Cf. Boulc’hañ an erv.
●(1981) ANTR 103 (L) *Tad Medar. Ar merour a gendalh gand an ero en doa toullet.
(3) Mont war-raok gant an erv : continuer un travail commencé.
●(1949) KROB 11/1 (L) J. Bleunven. Ezomm bras hon eus anezi evit derc'hel beo ar gelaouenn ha mont war araok gant hon ero.
(4) Kas e erv da benn : terminer un travail commencé.
●(1878) SVE 3. Kassit an ero da benn, tr. L.-F. Salvet «Menez le sillon à bout. (c'est-à-dire : n'interrompez pas l'ouvrage commencé.)» ●(1890) MOA 148 (L). Aller jusqu'au bout, tr. J. Moal «kas ann ero da benn.»
●(1912) RVUm 316 (Gu). Kaset é en erù d'er pen, tr. P. ar Gov «Le sillon est poussé jusqu'au bout.» ●(1931) VALL 572. Au fig. poursuivre sa pointe, tr. F. Vallée «kas e ero da benn.» ●(1935) ANTO 74 (T) *Paotr Juluen. Kaset hor bo hon erv da benn ha dibunet reiz-mat hor c'hudenn, daoust d'ezi da veza eun tammig luziet. ●131. Eno eman an dalc'h. Tenn ha garo vo hor reuz, / 'Vit kas hon erv da benn, e vo ret beza beuz. ●(1981) ANTR 220 (L) *Tad Medar. Ne hell ked, siouaz, an Aotrou Maner kendelher gand e vennad ha kas e ero da benn.
(5) Lezel ub. gant e erv : laisser qqun à son travail, à son ouvrage.
●(1964) BRUD 18/16 (L) *Mab an Dig. Gwell eo rei peoh, lezel ar re all gand o ero, rag pep digarez a glasker evid rei bronn d'ar bal.
(6) Kenderc'hel erv ub. : continuer l’ouvrage, l’œuvre.
●(1926) FHAB 280 (L) Y.-V. Perrot. Ouz eur barz a varv evit beza mat e tlefe beza dek o sevel da gendelc'her e erv.
(7) Chom war e erv : continuer le même travail.
●(1951) BLBR 41-42/2 (L) V. Fave. Met chomomp war hon erv.
(8) Boulc’hañ an erv : commencer un travail. Cf. Toullañ un erv.
●(1975) LLMM 170/166. Boulc’het e oa an erv, ha ne chome netra d’ober nemet kenderc’hel.
(9) Lezel an arar e-kreiz an erv : voir arar.