prép., adv. & m. cf. en / er / el .4 prép.
I. Prép.
(1) Dans, en.
●(1464) Cms (d’après GMB 209). Guisquet in burell, vêtu de bure.
●(1732) GReg 243a. Dans, preposition de lieu, tr. «E.»
(2) Kaout soñj en ub. : se rappeler de qqn.
●(1931) KANNgwital 345/107. kaout sonj enno, o pedi evito.
(3) temp. Le, la.
●(1710) IN I 134. ur veich er sizun.
●(1846) DGG 266-267. da viana ur vech er bloas.
B. Enni (employé au neutre)
(1) =
●(1580) G 238. Duet eou da neant ho bandenn, mar deou evalhen zo ennhy, tr. «Leur troupe est anéantie, si c'est ainsi qu'il en est.»
(2) Glav zo enni : il va pleuvoir.
●(1738) GGreg 32. Il y a apparence de pluie, tr. «Glao a so ènhy.» ●Le tems menace de neiger, tr. «earh a so énhy.»
●(1890) MOA 99a. Le temps est à la pluie, tr. «glao a zo enn-hi.»
II. Loc. adv. [relie deux termes]
(1) [entre deux substantifs, deux adverbes répétés] Indique une proximité.
●(1732) GReg 303a. Dos à dos, tr. «Qéyn-ê-qéyn.» ●772b. Queüe à queüe, tr. «lost-ê-lost.»
●(1864) SMM 29. an oll dud mesk e mesk. ●(1866) FHB 60/58b. pep tra mesc e mesc en dro dezhan.
●(1925) FHAB Here 386. diou vro ivez, harp-en-harp. ●(1927) FHAB Meurzh 51. eur renkennad chapeliou harp-en-harp. ●(1928) FHAB Kerzu 455. ez eus enni diou iliz, harp-en-harp. ●(1931) VALL 588a. Très près, tout près, tr. «tost-e-tost.»
(2) [ dans une locution « a … e …] =
●(1499) Ca 59b. g. de iour en iour. britonn. adez en dez.
●(1727) IN I (avis) v. hac evelse a nebeut e nebeut en em resolvis.
●(1869) FHB 239/235b. renket a dro e tro. ●(1880) SAB 174. ar bobl a dro e tro o silou.
III. M. [dans un composé souvent péjoratif qui désigne une personne]
(1) Mezh-e-welout : homme qui fait honte à voir.
●(1868) KMM 226. Me a lavaas freaz d'ar mez-e-velet-se (…).
●(1924) FHAB Du 415. an hini a glask tec'het diouz tud e ouenn a zo eur mez e welet.
(2) Klasker-e-damm : mendiant.
●(1874) FHB 476/46a. souezet e voue o velet eur c'hlasker he dam ker guesiec evel ma zoa.
(3) Braller-e-gloc'h : vantard.
●(1931) VALL 772a-b. Vantard, tr. «braller e gloc'h fam.»
(4) Beg-e-dog : gendarme.
●(1929) MKRN 103. On ne désigne le gendarme que sous le nom de «Beg-e-dok» dans cette région [Skaer], à cause de la forme de son chapeau.
(5) Mag-e-doull : goinfre.
●(1982) HYZH 147/61. (Treboull) mag-e-doull : goinfre, égoïste pour la nourriture.
(6) Lonk-e-sizhun : ivrogne.
●(1911) FHAB Du 299. eul lounk e zizun eus ar re c'hoasa.
►[form. conju.]
S1 ennon / ennin
●(1818) HJC 90. marce hui e gredehai in heign ehüe.
●(1903) MBJJ 331. ma goad o trei ennon. ●(1909) FHAB Gouere 217. klevet a ran ennon va-unan mouez ar zoudard. ●(1914) MABR 18. Kroget e oé en eun énnein eùé. ●70. ha gonzeu e zou oeit tré énein. ●(1921) GRSA 138. Nen dé ket énnein-mé.
S2 ennout / ennous / ennat / ennas / ennit / ennis
●(17--) VO 20. quæ e mès d'en amzér e mès collét én-ad. ●(1792) BD 3216. teribl etisfiomp ennout, tr. «Nous nous méfions terriblement de toi.»
●(1841) IDH 306. Én-has hag én-has hemb quin. ●(1861) JEI 35. é credein én as. ●320. dischen én-as ha ç'unan. ●(1861) BSJ 202. ne chomou mui én-ous mein ar vein. ●(1889) SFA 236. me a zo krog enn-ot.
●(1907) BSPD I 199. ne chomou ket mui én ous mén ar ven. ●(1907) BSPD I 199, 467. ol en dud e vou én is. ●(1908) KMAF 30. Mes petra 'beg ennout ? ●(1908) AVES 50. Ind ha tiskarou d'en doar té ha te vugalé én as, ha ne lauskeint ket én as mén ar vén. ●(1912) BOEG 34. me huél spis én as. ●(1912) DIHU 82/54. Rak énis-té é ma 'n hani 'n des me haret. ●(1914) MABR 13. Ne lausket chet de groug, énnid, en dizanspoér. ●(1928) LEAN 99. Piou en deus kroget ennot.
S3m ennañ
●(c. 1501) Donoet 2-4. brezonec, ez quiffir ennaff, tr. « le breton, où l’on trouvera »
●(1818) HJC 6. In hon i hoai er vuhé.
S3f enni
●(1580) G 471. doz Abbaty (…) ez dyvysaf ennhy / Ez vyzyf enterret, tr. «à votre abbaye (…) je décide qu'en elle / Je serai enterré.»
P1 ennomp
●(1790) Ismar 471. én-n'amb ha dré-omb.
P2 ennoc'h
●(1790) Ismar 477. n'en dès en-ah péhet er bet.
P3 enno / enne
●(1790) Ismar 474. a gouéh en-ai.