Devri

bronn

bronn

f. –où, d. divronn

I. (anatomie)

A. (en plt d'un homme, d'une femme)

(1) Sein.

(1464) Cms (d’après GMB 295). bron grec. ●(1499) Ca 4a. gallice mamille. b. bronn. ●27b. Bronn ozech. g. mamelle dhomme. ●Bronn gruec. g. mamelle de femme. ●(c.1500) Cb 31b. g. enfant qui alaitte. b. buguel a den an bronn. ●(1530) J p. 148a. Seuet ma goaf en e saf sonn / So lem ha moan didan e bronn /, tr. «Élevez droit ma lance aiguë et mince jusqu’à la hauteur de son sein.» ●(1557) B 593. Squegiet diff astriff he diu bronn / Quen disaczun ha da un gonn, tr. «arrachez-moi violemment ses mamelles, sans plus de façon qu’à une truie.» ●(1576) Cath p. 22. gant tenaillou houarnn ez trouchsont he diffronn, tr. «avec des tenailles de fer ils lui coupèrent ses seins.»

(1659) SCger 76a. mamelle, tr. «bron, p. nou, pe divron.» ●134b. bron, tr. «mammelle.» ●divron, tr. «mammelles.» ●(c.1680) NG 143. Guet gouet didan e bron deheu. ●(1710) IN I 422. collet ganto bronn o mam evel bugaligou. ●465. dre an ivron a sunas Jesus-Christ. ●(1727) IN II 400. chom a rai etre va dîvron. ●(1792) BD 4670. sellet diuron ho mambaour, tr. «regardez les seins de votre pauvre mère.»

(1818) HJC 204. en divronne e huès dinnet. ●(1867) MGK 136. divron estren. ●137. Pa zao diwar-dro ho c'halon / Leaz ar garantez d'ho diwron. ●(18--) SBI II 72. He ziou vron a em gloz, tr. «Ses seins se rétrécissent.»

(1904) DBFV 33a. bronn, f. pl. eu, duel divronn, tr. «mamelle, pis.» ●(1927) FHAB Gouere golo. Ar pommad Noelline a zo ar gwella louzou ouz spinac'h ar bronnou. ●(1927) GERI.Ern 73. bronn f. pl. ou, du. divronn, tr. «Mamelle, sein.»

(2) Ouzh, war ar vronn : au sein, à la mamelle.

(1633) Nom 29b. Agnus subrumus : agneau tetant, ou de laict : oan læz, á ve hoaz voar ez bron.

(1727) HB 589. Hac ii c'hoaz var ar vronn. ●(1732) GReg 341b. Enfant à la mamelle, tr. «Buguel ouc'h ar vronn. buguel var ar vronn

(1867) FHB 135/246b. ar vugale c'hoas var ar vronn. ●(1868) FHB 175/147a. Meur a hini anezho a so c'hoas var ar vronn.

(1913) AVIE 251. er ré e zou hoah doh er vronn.

(3) Penn ar bronn : mamelon, tétin.

(c.1500) Cb 31a. ga. le bout de la mammelle. b. pen an bronn. ●(1633) Nom 21a-b. Papilla : le tetin, ou le petit bout de la mammelle : pen an broun (lire : bronn).

(4) Poitrine.

(1913) PRPR 85. Skrab da vronn, galouzek !

(5) (botanique) Louzaouenn-ar-vronn : Lampsane commune.

(1879) BLE 82. Lampsane commune. (L. communis. L.) – Louzaouen-ar-vron.

(1933) OALD 45/215. Louzaouen ar vronn, tr. «Lampsane commune.»

B. (en plt des animaux)

(1) Trayon.

(1909) KTLR 142. rag peder bronn e deuz. ●(1920) FHAB Gwengolo 436. kempennit an teiz hag ar bronnou. ●(1951) BLBR 39-40/16. da vioc'h n'he deus nemet peder bronn evelato !

(2) Trayons.

(1633) Nom 59b. Sumen : les tetins d'vne coche qui a cochonné : diubron vn guis ez deffè dozuet è perchil.

(3) Pis.

(1849) LLB 1428. El leah ag hé diwron én ur goeh ér goupen.

(1908) FHAB Du 344. divronn eur vioc'h yac'h. ●(1927) GERI.Ern 73. bronn f. pl. ou, du. divronn, tr. «pis.»

II. par méton.

(1) Banne bronn : tétée.

(1955) MIPO 12. An hini bihan eo digouezet an eur dezañ da gaoud e vanne bronn araog mond da gousked. ●(1974) YABA 12.10. De biù er bannig bronn ?

(2) Reiñ bronn : donner le sein.

(1942) DHKN 16. Bronn e vennen rein d'em merhig vihan.

III. par ext.

(1) Bronnig-laezh : tétine de biberon.

(1941) FHAB Gwengolo/Here 89. (Tregon ha tro-dro) Bronnig-laed = ar bronnig-laez graet e gomm a vez lakaet d'ar bugel e penn e voutailhig laez.

(2) Tétine de biberon.

(1744) L'Arm 30a. Biberon du pot, tr. «Bronn pott. f.»

(1913) FHAB Mezheven 217. bronn ar vured.

IV. sens fig.

(1) Bec (d'un pot, etc.).

(1732 GReg 93a. Biberon d'un vase, tr. «Broñ. broñ ur pod.»

(1927) GERI.Ern 73. bronn f. pl. ou, du. divronn, tr. «bout saillant (d'un vase).»

(2) Baisure saillante d'un pain.

(1917) KZVr 250 - 16/12/17. Bronn ar bara. Quand deux pains se touchent dans le four, celui qui a volé l'autre en le creusant porte un saillant qu'on appelle eur vronn. ●(1927) GERI.Ern 73. bronn f. pl. ou, du. divronn, tr. «bout saillant (d'un pain).»

V.

(1) Reiñ bronn d'ar bal // Ober bronn d'ar varr // Reiñ bronn d'e venveg // reiñ bronn d'e brest : fainéanter.

(1732) GReg 88a. S'accouder sur sa bêche, au lieu de travailler, tr. G. Rostrenenn «rei broñ d'e bal, et rei broñ d'e vènvecq.

(1878) SVE 595. Rei bronn d'ar bal, tr. L.-F. Salvet «Donner le sein à sa bêche. (Fainéant.) ●(1890) (L) MOA 140. S'appuyer sur sa bêche (rester oisif), tr. J. Moal «rei bronn d'ar bal (mot à mot : donner à têter à sa bêche.» ●260. Faire le fainéant, tr. J. Moal «rei bronn d'ar bal. (Fam.)» ●(18--) MIL.ms. Rei bronn d'ar bal aliez (donner souvent le sein à la bêche). «Le fainéant est souvent fatigué». (hvz MELU XI .)

(1912) (Go-Sant Vaeg) MELU XI 371. Rein bron d'i brëst, tr. E. Ernault «Donner le sein à son outil. Saint-Mayeux, cf. S.595.» ●(1935) (T) *Paotr Juluen-ANTO 150. Tammou kemenerien ha n'int mat nemet da rei bron d'o binviou. ●(1942) (Ki-Sant Vic) J.-L. Peron FHAB Mae/Mezheven 171. Ober bronn d'ar varr = faire des pauses sur le manche de la houe : travailler sans ardeur. ●(1942) (G) Loeiz Herrieu DHKN 13. Harpet ar droed me fal, é rein «bronn» dehi, èl ma larér. ●(1964) (L) *Mab an Dig BRUD 18/16. Gwell eo rei peoh, lezel ar re all gand o ero, rag pep digarez a glasker evid rei bronn d'ar bal. ●(1981) (L) *Tad Medar ANTR 168. Pôtred an hent bras ne dremenont ked o amzer o rein bronn d'ar bal. ●218. Hir e kaver an amzer pa ne gaver da ober nemed rei bronn d'ar bal pe trei mein da zeha. ●(1986) (L) *Tad Medar PTGN 27. Eet kenwerz al lin war e ziskar ne jom ket Yann Gouer da rei bronn d'e bal.

(2) Na c'houzout pet bronn gleiz kaout : ne pas savoir ce dont on a besoin.

(1952) (Ki-Douarnenez) LLMM 31/57. Ne oar ket pet bronn gleiz en deus : ne oar ket petra en deus ezhomm.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...