Devri

bras .1

bras .1

adj.

I. Attr./Épith.

(1) Grand, de grande taille.

(1499) Ca 25b. Bras. gal. grand. ●(1633) Nom 267b. Gigas : geant : giant, den bras dreist moder.

(1904) DBFV 30a. bras, tr. «grand, gros.»

►[empl. sans art.] Ceux qui sont grands.

(1821) SST vi. bras ha bihan, cos ha yoanq, habil hac ignorant.

(2) Gros.

(1647) Am.ms 665. He varvo quer gronç var he coz fonç bras., tr. « Il mourra aussi résolument sur son gros vieux fondement »

(1904) DBFV 30a. bras, tr. «grand, gros.»

(3) (en plt d'enfants) Avancé en âge.

(1907) BOBL 18 mai 138/2b. Ar re-man a oa deuet braz awalc'h evid mond da vale-bro.

(4) (en plt d'une surface) Grand, étendu.

(1909) KTLR 57. eur c'hoat braz.

(5) (en plt de l'eau) Dont le niveau est haut, qui a grossit.

(1866) FHB 71/154a. an dour a ioa ker braz ma iee dreist ar pont. ●(1874) FHB 503/262a. hueloc'h eget ar mor pa vez en he vrasa.

(1907) AVKA 127. An diskibien a oa en dour braz o vont war du Kafarnaom. ●(1925) FHAB Ebrel 155. An dour a oa bras. ●(1955) STBJ 126. n'ouzon ket pet stêr (...) darn anezo eet da zizec'h, pe da hesk, ha darn all bras an dour enno. ●(1962) GERV 40. pa vez bras an dour er mor. ●(1982) PBLS 600. (Langoned) oaet vefen da Sant-Maor a-dreuz kartell paneved oa bras an dour, tr. «je serais bien allé(e) à Saint-Maur à travers champs (mot-à-mot : à travers quartier) si la rivière n'avait pas été haute.»

(6) (en plt de l'eau) Profonde.

(1908-1910) VROJ Here-Kerzu. «Ha bras eo an dour amañ ?» (d'après KBSA 242).

(7) Grand, important.

(1530) Pm 178. priuilegou bras, tr. «de grands privilèges.» ●(1575) M 2164. Vn coz a lauaras, vn guer bras peur hasou, tr. «Un vieillard dit un mot tout à fait important.» ●3558. Han gobre so bras, tr. «Et le salaire est grand.» ●(1612) Cnf 13. quent-se ho deues an bellegyen brassoch gallout eguit an Ælez. ●79a. em eus quemeret feizyancc bras en Autrou Doué. ●(1633) Nom 261b. Tenesmus, tenasmus : espraintes, expressions, grand desir d'aller à la selle : vn chouant bras da monet dan cador, chouant bras da cachet.

(c.1680) NG 547. Un deueh bras merbet.

(1846) BAZ 125. en em gave en dilez ar brassa. ●(1879) BMN 136. Lod all a rea dispignou braz.

(8) (en plt du vent) Fort.

(1849) GBI I 194. ann amzer a zo kriz, an awell a zo braz, tr. «Le temps est dur, et le vent est fort.»

II. Épith.

A. (en plt des phénomènes météorologiques)

(1) Skorn bras : gelée dure.

(1900) ANDP 6. skorn braz a ree.

(2) Goañv bras : l’hiver et sa forte froidure.

(1868) FHB 204/384a. deut ar goanv bras.

B. Holen bras : gros sel.

(1927) GERI.Ern 66. holen bras, tr. «gros sel.» ●(1931) VALL 683b. gros sel, tr. «holen bras

C.

(1) Arc'hant bras : beaucoup d'argent.

(1935) FHAB C'hwevrer 53. arabat gortoz kaout eus ar plasou brao-ze, e c'hounezer enno arc'hant bras, e berr amzer, gant aes war ar c'horf.

(2) Important, grave.

(1889) SFA 46. Ar pez a livirit dign aze, eme Fransez, a zo eun dra vraz. ●(18--) SAQ II 293. kement a velan a lavar d'in e tle c'hoarvezoud, hirio, eun dra vraz benag.

(1900) MSJO 24. ne gomanse netra vras eb goulen sikour. ●(1906) KANngalon Mae 99. bep tro ma c'hoarveze eun dra vraz benag en he vuez. ●(1931) VALL 343a. une affaire grave, tr. «eun dra vras

(3) Gerioù bras : insultes.

(1909) FHAB C'hwevrer 62. Ar gerioù bras a fuc'he.

(4) (religion) Induljañs bras : indulgence pleinière.

(5) Beaucoup, très, important.

(1857) CBF 5. naoun braz am eus, tr. «j'ai grand faim.» ●(1867) BUE 208. eunn induljans vraz pe blenier.

C. (en plt de qqn)

(1) Haut placé, de haut rang.

(1499) Ca 26a. grand ou puissant. b. autrou bras. ●(14--) N 255. Pan of den bras den a choas hac a stat, tr. «Comme je suis un grand homme, distingué et noble.» ●300. An tut a choas tut bras a diasez, tr. «Les gens distingués, les grands bien posés.»

(c.1680) NG 212. E-n ty-man ne logë namaint tud bras. ●(1752) BS 140. poulset gant ar re vras eus ar Guær.

(1867) MGK 80. ar re vraz, / N'euz gant darn anezo nemet avel, fougaz. ●(1890) BSS 13. Ar brinset ac ar re vraz eus ar vro. ●(1894) BUZmornik 286. ar re vraz ha pinvidik.

(1902) LZBg Genver 42. unan ag er ré vras a gér. ●(1907) BSPD II 214. merh un Eutru bras ag er vro. ●(1914) LSAV 52. skoazell eur (lire : eun) den bras all benak. ●(1925) BUAZmadeg 63. Hag eur c'halz euz ar re vraz a joumaz paianed. ●255. gant ar re vraz, an dud gallouduz. ●(1927) FHAB Gouere 143. paleziou an dud vras.

(2) Qui a une grande capacité à.

(c.1500) Cb 29a. g. grand parleur. b. langager bras.

III. Attr.

(1) Bezañ bras an tamm anezhañ : être fier de soi.

(1874) FHB 478/61b-62a. Eun dervez eta edo hor poder, braz an tam anezhan, o vont d'ar ger dosta.

(1932) FHAB Gouere 284. e teu an tieien (...) da veza lorc'hus, otus, bras an tamm anezo ! ●(1958) BRUD 4/47. Ar Person evel ar re all ne oa ket braz an tamm anezañ, ha ne grede ket bralla e gloh.

(2) Kavout bras : trouver choquant, être choqué, se formaliser.

(1879) BMN 55. Braz e cavas eta clevet Michel o lavaret : ne oa tamm ebed galvet d'ar stad a vuez-se.

(1915) HBPR 53. Ar gristenien a gave bras guelet beleien o plega. ●170. Etouez ar veleien touerien, koulskoude, meur a hini a gave bras dimezi. ●(1953) BLBR 65/golo 2. Darn a gav bras e ve kaset d'ezo eur paper arc'hant. ●(1985) AMRZ 110. M'am-eus dizoñjet an abeg, em-eus soñj mad euz ar fasadou a bakis digantañ, ar pez a gavis bras-kenañ.

(3) Bezañ bras gant ub. : être choqué.

(1879) BAN 123-124. An Itron, bras ganthi clevet ar goulen-se, ne brizas ket respont. ●(1880) SAB 145. Simon a oe braz ganta gvelet Jesus ken madelezuz e kever un evelep pec'heurez. ●(1894) BUZmornik 112. eskop ha patriarch Konstantinopl a oue braz ganthan beza kelennet gant eskop ha patriarch Aleksandrii.

(1908) FHAB Even 178. ni koulskoude a vije bras ganeomp beza lakeat sperejou berr ha pounner. ●(1925) BUAZmadeg 90. Nestorius a oue braz gantan beza kenteliet gant ar re a oa dindannan. 250. Hiniennou euz ar venec'h a oue braz ganto, da genta, beza renet gant Anselm, dre ma oa er gouent kalz re all kosoc'h evitan.

(4) Bezañ bras udb. gant ub. : trouver qqc. choquant.

(1925) BUAZmadeg 195. met hema en doa ranket gortoz eur pennad, hag a oa bet braz an dra-ze gantan.

(5) Bezañ bras e galon : avoir le cœur rempli de chagrin.

(1867) FHB 116/93b. n'oa ket evit lavaret netra e-bed ken, ker braz oa he c'haloun.

IV. Adv.

A.

(1) Beaucoup.

(14--) N 811. Vn sourcy am gruy bras, tr. «Un souci me chagrine beaucoup.»

(1787) BI 114-115. Ean ë vourrai brass énn é vacation poéniuss. ●(1790) MG 166. me vourr bras én hé hompagnoneah.

(1839) BESquil 308. Bernardin e gâré bras er vertu a burtæt.

(1912) BUEV 52. er herent nen dint ket eùéhet vras. ●111. ne oé ket skoleit vras. ●(1913) AVIE 341. Neoah en doar en doé krénet bras. ●(1921) BUFA 83. Franséz e garé bras er beuranté. ●122. Er léh-sé e blijé bras d'er sant. ●128. Franséz e vouré bras er groh en doé kavet ér mañnéieu.

(2) Grandement.

(1576) Cath p. 6. da hem maruaillaff a grez en bras, tr. «Tu t'émerveilles grandement.»

(1846) BAZ 331. e voa gouscoude rebutet, casseet ha goal-dretet bras gant he vam. ●(1877) EKG I 180. D'ar mareou-ze, oa dija eat braz var an oad.

(3) Très.

(1580) G 1044. ma mam so claff bras ha dyhaet, tr. «Ma mère est très malade et mal à l'aise.» ●(1612) Cnf.epist 34. Doctoret scauant ha gouizyec bras. ●(1612) Cnf 61b. dibriff boetdou delicat bras. ●(1647) Am A.285. Mar bez ret dyff franc buhan haranguy, / Doanyet bras vezy à melconiet, tr. « S’il me faut librement, vite, haranguer, / Je serai très ennuyé et affligé »

(1710) IN I 272. pe da viana profitabl bras.

(c.1825-1830) AJC 3684. ar person a voa cos bras. ●(1838) CGK 17. yen bras. ●(1846) BAZ 686. Evel ma oa he ermitach enk-bras evintan he-unan.

(1904) DBFV 30a. ponnér bras, tr. «très lourd.» ●(1925) DLFI n° 6/2c. Ah ! fidandoustik ! Laou, kountant braz oun avad da velet ac'hanoc'h aman. ●(1945) GPRV 4. n'eus ket pell bras c'hoaz. ●(1975) UVUD 164. (Plougerne) Ar re-he doa paour, paour bras kea.

(4) Gravement.

(1612) Cnf 19b. Brassoch è pech an heny pe-heny à lazr hac à dirob madou ez nessaff publiquamant.

B. Loc. adv.

(1) Dre vras : en gros, sans rentrer dans les détails.

(1948) KROB 5/7. ne gomzimp peurliesa eus an abadenn nemet dre vras. ●(1955) STBJ 213. A-viskoaz eo bet Pleiben, dre vras, eur barrez kristen.

(2) Ez vras : (devenu) grand, adulte.

(1925) KANNgwital 274/9. diskuez a rea ez vihan petra vije ez vras.

(3) Zo brasoc'h : qui plus est.

(1576) Gk I 262. Hoguen so brassouch, ne dleomp cafet volontez, na nep Inclination do choantat nac apetifu.

(4) Etre bihan ha bras : l'un dans l'autre.

(1909) BOBL 22 mai 230/2e. Etre bihan ha braz, eur vioc'h a ro beb bloaz tri mil litrad troaz.

(5) A vras : (vendre) en gros.

V. [empl. comme subst. Voir braz] Diouzh ar braz ma'z eo : suivant la taille de.

(1942) FHAB Du/Kerzu 224b. ha yao d'ober tro ar park… teir, peder, pemp kwech diouz ar bras m'eo al lis.

VI.

(1) Bezañ bras an tamm gant ub. : voi tamm.

(2) Bezañ bras d’an taol : voir taol.

(3) Bras evel forn Karaez : voi forn.

(4) Ken bras evel ur pres-laezh war e benn : voir pres.

(5) Pignat war e varc'h bras : voir marc'h.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...